|
UYARI
Buradaki bilgiler
Veteriner Hekimlere yönelik olup üçüncü şahısların bu bilgileri yanlış
anlamasından veya yorumlamasından yazar ve/veya Enstitümüz sorumlu tutulamaz.
BOVİNE SPONGİFORM ENCEPHALOPATHY (BSE)
Sığırların Süngerimsi Beyin Hastalığı
DELİ DANA HASTALIĞI
Dr.
Emine AKSOY
Etlik Merkez Veteriner Kontrol ve Araştırma Enstitüsü
Patoloji Laboratuarı Şefi (Emekliye ayrıldı)
ETİYOLOJİ
Etken, koyun ve keçilerin scrapie hastalığı etkenine büyük benzerlik
gösteren nakledilebilir bir prion proteindir. Prion (Proteinöz
infeksiyöz partikül)terimi, etkenin infeksiyöz protein tabiatını ifade
etmektedir. Prion protein (PrP) izoform yapısı ve proteazlara karşı
kısmen dirençli olması ile normal doku proteinlerinden farklılık
gösterir ve yalnızca makromoleküller halinde saptanabilecek kadar
küçüktür.
FİZİKSEL VE KİMYASAL
ETKİLERE DAYANIKLILIK
Isı: Etken soğukta ve
dondurma ile infektivitesini sürdürebilir. Önerilen fiziksel
inaktivasyon yöntemi; 134-138 oC’de 18 dakika süre ile
otoklavda bekletilmesidir. Bazen, bu ısı dereceleri bile inaktivasyon
için yeterli olmayabilmektedir.
pH: Yüksek yada düşük pH
derecelerine karşı dirençlidir.
Dezenfektanlar: % 2’ lik
Sodyum hipoklorit veya 2 N Sodyum hidroksit 20 oC’de;
yüzey dezenfeksiyonu için en az 1 saat, ekipmanlar için bir gece süre
ile uygulanmalıdır.
Dayanıklılık: Önerilen
dezenfeksiyon ve dekontaminasyon önlemleri, etkenin yoğun olarak
bulunduğu kurumuş organik maddeler ve formaldehit ile tespit edilen
dokularda tamamıyla etkili olmayabilmektedir.Benzer yapıdaki “Hamster
scrapie “ etkeni, toprakta 3 yıl, 360 oC kuru ısıda 1 saat
süre ile infektivitesini sürdürebilmektedir.
EPİDEMİYOLOJİ
Büyük Britanya’da yaşanan epidemi sırasında hastalıktan etkilenen
sığır sürülerinde saptanan en yüksek insidens %3’tür.
BSE
ölümcül bir hastalıktır ve hastalığın teşhis edildiği bölgede hasta
hayvanlara ötenazi uygulanması gereklidir.
HASTALIĞIN GÖRÜLDÜĞÜ
HAYVAN TÜRLERİ
Bovidae: Evcil sığır, nyala
“Tragelaphus angasi”, kudu “Tragelaphus strepsiceros”, gemsbok “Oryx
gazella”larda benzer orjinli bir hastalık, Arabian oryx “Oryx leucoryx”,
eland “Taurotragus oryx” , scimitar-hornet oryx “Oryx dammah” ve
bizon.
Felidae: Evcil kedi ve
cheetah “Acinonyx jubatus”, puma “Felis concolor”, Ocelot
“felis pardalis” ve kaplan “Pantera tigris”.
Deneysel olarak, sığır, domuz, koyun, keçi, fare, mink, marmoset ve
makaka maymunlarına aktarılabilmektedir.
BULAŞMA
BSE,
infekte et ve kemik unları içeren yemlerin yenilmesiyle bulaşmaktadır.
BSE’nin iatrojen yolla bulaştığına dair herhangi bir kayıt
bulunmamaktadır. Ancak iatrojenik bulaşma ihtimali bulunduğu gözardı
edilmemelidir.
BSE’li gebe sığırlardan, yavrulara maternal bulaşma
şekillenebilmektedir ancak maternal bulaşmanın biyolojik mekanizması
tam olarak aydınlatılamamıştır. Maternal bulaşma epidemiyolojide
önemsiz olarak kabul edilmektedir.
Sığırdan sığıra horizontal yolla bulaşma olduğuna dair herhangi bir
kanıt bulunmamaktadır.
Klinik olarak bulgu gösteren doğal vakalarda merkezi sinir sistemi (
göz dahil). Eksperimental olarak enfekte edilmiş sığırlarda distal
ileumda tespit edilen enfektivitenin lenforetiküler dokudan
kaynaklandığı kesindir.
Hastalık ilk olarak İngilterede (Kasım 1986) epidemi şeklinde
başlamıştır. İngiltereden ithal edilen enfekte canlı hayvan ve enfekte
sığırlardan üretilen et-kemik unu ile daha sonra çok sayıda ülkeye
yayılmıştır.OİE Web sitesinden alınan aşağıdaki haritada dünyadaki son
durum gösterilmektedir.
TEŞHİS
KLİNİK TEŞHİS (CD)
BSE’den etkilenen sığırların sinir sistemlerinde ilerleyen (şiddeti
artan) bir dejenerasyon şeki1lenir ve hastalık ölümle sonuclanır.
Hastalığın inkubasyon periyodu (bir hayvanın enfekte hale geldiğinden
ilk hastalık belirtilerini gösterdiği ana kadar geçen zaman) 4-5 yıl
arasında değişebilir.
BSE’nin klinik belirtileri çok
değişikik gösterir. BSE’li sığırların pek çoğunda belirtilerin
gelişimi birkaç hafta hatta ay alır iken nadiren çok
kısa da (
2 hafta-6 ay) sürebilir.
Supheli
hayvanlarin buyuk bir
kısmı dikkatli takip edildiğinde aşağıda belirtilen semptomların
çoğunu gösterirler.
- Korku, endişe
- Sinirlilik, asabiyet
- Beton zeminlerde
yürümeye, köşeleri
dönmeye, kapalı alanlara girmeye, kapılardan
geçmeye ve süt
sağdırmaya karşı
isteksizlik
- Insanlara ve diğer sığırlara karşı
saldırganlık
- Sağımda tekme atma
- Başı aşağıda tutma. baş ve boyun kısmına
dokunmaya aşırı tepki
- Ses ve ışığa aşırı hassasiyet
- Ozellikle arka ayaklarla, yuksek adımlarla
yürüme
- Kalkma zorlukları
- Deri titremeleri
- Kondusyon., ağırlık ve süt üretiminde
düşüşler
- Siddetli burun kaşıntısı
Sürudeki hasta
hayvanlaıin sırtlarında kavislenme olduğu ve
bacaklarını yanlara açarak durdukları farkedilir.
Hastalığın ilerleyen devrelerinde yürüyüş bozuklukları bariz olarak
ortaya çıkar. Hayvan hızlı yürümeye zorlandığında ve kendi etrafinda
döndürulduğünde arka bacaklarını sürüklediği görülür. Ön bacaklarda
genellikle bir bozukluk şekillenmez.
LEZYONLAR
Postmortem makroskobik
bir bulgu görülmez.
AYIRICI TEŞHİS
BSE’ li
hayvanlarda görülen belirtilerin bir kismi aşağıda belirtilen
hastalıklarda da görülebilmektedir
- Hypomagnesaemia
- Nervous ketosis
- Encephalic listeriosis and diğer
encephalitisler
- Polioencephalomalacia veya cerebro-cortical
necrosis
- Intra—cranial tumorler
Enfektiviteyi tespit etmekte kullanılan
tek uygun metot; enfekte sığırların beyin dokularının parenteral
olarak enjekte edildiği farelerde uygulanabilmektedir. Ancak minimum
inkübasyon süresi 300 gün olan bu metot pratikte uygulanamamaktadır.
BSE
ve diğer nakledilebilir encephalopathylerde tespit edilebilir bir
immuncevap olmadığından, serolojik test uygulaması yapılamamaktadır.
Canlı hayvanda klinik helirtiler kısmında yer alan semptomlar
izlenerek şüpheli hayvanlar tespit edilebilmektedir
Benzer şekilde BSE’de biokimyasal, hematolojik veya makroskopik
patolojik herhangi bir anormalite de şekillenmez. İdrarda ölçülebilen
elektro-kimyasal değişiklikler ise ancak bilimsel olarak kanıtlanırsa
önem kazanacaktır. Scrapide olduğu gibi, BSE’nin teşhiside; klinik
belirtiler ve beyinin histopatolojik olarak incelenmesi ile yapılan
postmortem konfirmasyon temeline dayanır
1-Histopatolojik muayeneler; ölümden
sonra alınan beyin dokusu formolde tespit edildikten sonra, yapılan
boyamalarla ışık mikroskobu altında incelenen doku örneklerinde, BSE
için tanıtıcı lezyonların tespiti ile yapılır. Ölüm sonrası, çeşitli
nedenlerle ( otoliz gibi) beyin dokusunun histolojik yapısının
bozulması durumunda histopatolojik teşhisde yanılmalar mümkündür.
BSE’nin histolojik teşhisini değerlendirmek amacı ile yapılan geniş
kapsamlı bir çalışmada (central kanalın başladığı dördüncü ventrikülün
kaudal sınırında, obeksten tek bir kesit alınmıştır. Bu kesit
noktasında; soliter tract nukleus ve spinal tract nukleus
bulunmaktadır. Bu iki nukleusta neuronlar ve neuropildeki spongiform
değişikliklere bakılarak daha önceden BSE tespit edilen hayvanların %
96.6 sında teşhis doğrulanmıştır. BSE için patognomonik sayılan
neuronal vakuoller klinik olarak normal hayvanlarda da (özellikle
nukleus ruberde) nadiren görülmektedir, ancak bu durumda herhangi bir
dejeneratif lezyon bulunmaz.Genellikle beyaz maddeyi etkileyen
histolojik doku takip aşamasında şekillenen artefaktlar da neuronal
vakuolasyon olarak değerlendirilebilir.
2- Klinik veya histopatolojik olarak
şüphelenilen vakalarda ; ölüm sonrası,herhangi bir prezervatife
alınmadan taze olarak hazırlanmış beyin ekstraktlarında elektron
mikroskopda SAF ( Scrapie ass. Fibriller) ortaya konulması mümkündür.
3- BSE’ye özel PrP Sc proteini
antikorları kullanılarak yapılan teşhis testleri vardır.
Hücresel PrPc nin modifiye formu olan
PrP Sc nin sığır ve diğer hayvanlarda tespiti mümkündür. PrP sc’nin
kısmi proteaz direnci olası PrP c den ayrılmasını sağlar. PrP sc’nin
birikimi, deterjan ve proteinaz ile muamele edilmesi hasta
hayvanların beyin’inden SAF’ ların ekstrakte edilmesi anlamına
gelmektedir Anti PrP antikorları kullanılarak immunohistokimyasal ve
immunokimyasal yollarla PrP sc’nin varlığı ortaya konulabilir.
İmmunokimyasal testler; tespit olmamış materyaller kullanılarak ,
polyacrilamıd gel elektorforesiz sonrasında Western blotting ile
yapılır. İmmuno histokimyasal testlerde ise beyin kökünden alınmış
histolojik kesitlere ihtiyaç vardır. Doku tespiti için PLP (Periodate-lysine-paraformaldehit)
gibi özel fiksatiflerin kullanılması tavsiye edilmektedir. Dokudaki
antijenik yapılar hidrolitik otoklav veya mikrodalga fırın
kullanılarak ortaya çıkarılabilir. Bu durumda, tespit süresinin birkaç
gün gibi kısa bir süre ile sınırlı kalması durumunda incelenen
materyallerden daha iyi sonuç alındığı bildirilmektedir.
Avrupa Birliği tarafından insan
tüketimine sunulmak üzere, mezbahada kesime alınan sığırların takibi
için önerilen 3 hızlı test vardır. Bu testler teşhis amaçlı değil
survey amaçlı kullanılmaktadır. Herhangi biri ile alınan müspet veya
şüpheli sonucun konfirmasyon testi ile doğrulanması gerekmektedir.( EU
999/2001)
PRİONİCS: İsviçrede geliştirilen ve western blot olarak
adlandırılan bu test; ölüm sonrası alınan beyin örneklerinde
poliakrilamid gel elektroforez sonrasında anormal PrP’nin ( Prion
proteini) tespitine dayanır. Son derece güvenilir ve 24 saat gibi
kısa sürede sonuçlandırılabilecek bir testtir. İsviçrede çiftliklerde
ölen ve insan gıdası olarak tüketilmek üzere mezbahalarda kesilen
hayvanlarda uygulanmaktadır.
ENFER TEST: İrlandada
kullanılmaya başlanan ELISA testidir. Test diğer ELISA’lar gibi çok
sensitif ve hızlı bir testtir (24 saat). Teorik olarak Western
blotingden daha iyi olduğu bildirilen tesin uygulaması kısmen
otomatikleştirilmiştir. İrlandada mezbahalarda kesilen hayvanların
spinal kortları üzerinde çalışılmaktadır.
CEA: Fransada bir grup
araştırmacının uygulamaya başladığı sandiviç immunoassey testidir.Bu
testte diğerleri gibi ölümden sonra beyin dokusunda anormal proteinin
tespitine yöneliktir. Deneysel olarak enfekte edilmiş sığırların ince
bağırsaklarında prp sc tespitinde diğer testlerden daha sensitif
olduğu ve daha erken dönemde tespit ettiği bildirilmektedir.
19-20 Mayıs 2003 tarihleri arasında İngiltere’de düzenlenen
Workshop’ta açıklandığı üzere 2003 yılında Avrupa Birliği Bilimsel
komitesi tarafından kullanımına onay verilen testler Prionics LIA ve
UCSF CDI test dir.
KORUMA VE KONTROL
Hastalığın etkin bir tedavisi yoktur,
klinik olarak şüpheli vakalarda numune-beyin almak üzere, herhangi bir
tahribata sebep olmamak için hasta hayvan letal enjeksiyonla
öldürülür.
Polisiye tedbirler
Hastalıktan ari
ülkelerde; klinik neuropatolojik hastalık durumları
patolojik olarak izlenmeli
Canlı ruminant türleri ve bunlara ait
ürünlerin ithalatında gerekli tedbirler alınmalı
embriyo ithalatı için politika
belirlenmeli
Hastalığın görüldüğü ülkelerde; BSE tespit edilen vakalarda itlaf ve tazmini,memeli proteinlerinin
kontrol edilmesi (Yem),sığır populasyonunun etkin takip ve kontrolü
yapılmalı
Medikal Korunma
Etkenin temas,oküler vb .yollarla
bulaşmadığı bilinmesine rağmen New variant Creutzfoldt- Jacob
hastalığının ortaya çıkışı ile birlikte,BSE etkeninin insanlarda oral
yolla alındığında zoonotik karakterli olabileceği ihtimali ortaya
çıkmıştır. Bu nedenle BSE şüpheli hayvanlarla çalışan laboratuvarcılar
,etkenin fiziksel ve kimyasal etkimelere karşı çok dayanıklı olduğunu
da göz önünde bulundurarak, çalışma esnasında korucu kıyafetler
giymelidir.
©
Bu Bilgiler İzin Alınmadan Kaynak
Gösterilerek Kullanılabilir.
|