UYARI 

Buradaki bilgiler Veteriner Hekimlere yönelik olup üçüncü şahısların bu bilgileri yanlış anlamasından veya yorumlamasından yazar ve/veya Enstitümüz sorumlu tutulamaz.

SCRAPİE

 Koyun-Keçilerin  Transmissible Spongiform Encephalopathy’si

 Dr. Emine AKSOY
Etlik Merkez Veteriner Kontrol ve Araştırma Enstitüsü
Patoloji Laboratuarı  Şefi (Emekliye ayrıldı)

   GİRİŞ

   Koyun ve keçilerin inkübasyon süresi uzun, öldürücü, neurodejeneratif bir hastalığı olan Scrapie birçok memeli türlerini etkileyen Transmissible Spongyform Encephalopathy (TSE) lerden biridir Spongyform Encephalopathyler, hastalıklı beyin veya diğer MSS dokularının sindirilmesi veya inokülasyonu ile bireyden bireye taşınabilen tek dejeneratif beyin hastalıklarıdır.

Koyun-keçi ve rodentlerdeki Scrapie dışında;

Sığırlarda Bovine Spongiform Encephalopathy .

İnsanlarda; Creutzfeld- Jacop Hastalığı, Gertzman-Straussler-Scheinker Sendrom Kuru, Fatal Familial İnsomnia, Alper Sendrom,

Minklerde; Nakledilebilir Mink Ensefalopati,

Geyiklerde;Kronik Zayıflama Hastalığı,

Ceylanlarda; Spongioform Ensefalopathy,

Kedilerde; Spongioform Ensefalopati gibi, bu gruptan hastalıkların varlığı  uzun yıllardan beri bilinmektedir.

Scrapie adı; hasta koyunların kaşıntıdan kaynaklanan şiddetli sürtünme eğilimleri sonucu, yünlerinin kopması, kazınması, sıyrılmasından orijin alır.

Scrapie Avustralya, Yeni Zelanda ve bazı Avrupa ülkeleri dışında dünyanın her yerinde görülmektedir. Hastalık İngilterede endemik seyretmektedir.

   ETİYOLOJİ

   Scrapie’nin etkeni konusunda sayısız araştırmalar yapılmıştır. Çok küçük ve nakledilebilir olması virüs olma ihtimalini doğurmuştur. İnkübasyon süresinin uzun olması, aylarca yıllarca sürmesi ve radyasyonla inaktivasyona oldukça dayanıklı olmalarından dolayı uzun yıllar bu etkenler slow viruslar veya nonkonvansiyonel transmissible etkenler (sınıflandırılamamış nakledilebilir etkenler ) olarak tanımlanmıştır

   Etkenin filtrelerden ( por çapı 20-200 nm) geçebildiği, buna rağmen etkenlerin iyonize radyasyon ve ultraviyole  ile inaktivasyona çok dirençli olduğu kanıtlanmıştır. Ajanın yapısında şimdiye kadar bir nükleik asit bulunamamıştır, ancak iimungold elektron mikroskop kullanılarak yapılan çalışmalarda 3 kb kadar olan, tek iplikcikli bir DNA bulunduğu ileri sürülmektedir. Scrapie ajanı proteinleri hidroloze, modifiye veya denatüre eden işlemlere duyarlı olmasına rağmen, nükleik asitleri bozan veya modifiye eden işlemlere oldukça dirençlidir.Bu durum nükleik asit taşımadığını savunan araştırıcılara ışık tutmuştur.

   Etkenin prosolan fotoreaksiyonu, hydroxylamin ile kimyasal modifikasyonu ve divalent çinko katyonları ile inaktive olmayışı ve bir Scrapie-associated nükleik asit bulunamamasından dolayı proteinaceaos enfeksiyöz partikül olarak tanımlanan bu etkene PRİON adı verilmiştir. Etkenin identifikasyonu farelerde başarılmıştır. Fareler intraserebral inokülasyondan 12-13 hafta sonra ilk klinik semptoma raslanmıştır

   EPİDEMİYOLOJİ

   Doğal bulaşma şekli henüz bilinmemektedir. Özellikle keçilerde temas ile bulaşmanın olabileceğine dair kuvvetli deliller vardır. Deneysel olarak intraoküler nakledilebilir. En kısa inkübasyon süresi bu tip enjeksiyonlarda gözlenir. Diğer şekillerde ortalama 6-9 aydır. Enfeksiyonun çıkışında muhtemelen genetik dispozisyon faktörlerde rol oynar. Koyundan kuzuya emme olmadan bulaşma görülmüştür, fakat bunun transplasentalmi perinatalmi olduğu bilinmemektedir. Morbidite %20-40, mortalite % 100 dür. Hastalık genellikle 3 yaşlı hayvanlarda görülür. Yıllarca yapılan çalışmalarda scrapie’nin insanlara bulaştığına rastlanmamıştır.

   SEMPTOMLAR

   Etken önce lenfositik dokularda çoğalır ve uzun zaman sonra sinir dokusuna ulaşır ve bu dönemde klinik belirtiler başlar. Hastalığın ilk ve en karakteristik belirtisi kaşıntıdır. Kaşıntı gluteal bölgede , kuyruk kaidesi ve uylukda, baş ve boyun çevresinde, daha az olarak da omuz çevresinde ve koksal bölgede görülür.şiddetli kaşıntı nedeni ile hayvan sürtünür ve kendi kendini ısırır.Bunun sonucu vücutta sıyrıklar , yaralar ve hematomlar şekillenir. Yine bu erken dönemde aşırı heyecan, anormal duruş, tutuk yürüyüş, kas tremörleri, iştahta değişiklik olmaksızın kondisyon kaybı görülür.

   Hastalığın ileri dönemlerinde önce arka ekstremitelerden başlayan koordinasyon bozukluları, zamanla diğer kas guruplarına yayılır, paralizler şekillenir. Hastalar sıksık başlarını yukarı kaldırıp, dudaklarını oynatır ve yalanırlar . Hastalıkta sinirsel semptomlar zaman zaman kaybolur ve belirsiz aralıklarla ortaya çıkar.hayvanların huyları da değişir,sağa sola saldırırlar, şuur kaybolur, yutkunma güçlüğü gelişir, meleme durur, kusma ve körlük şekillenebilir. Hastalık kaseksi ve kusma sonucu ile birkaç ay içinde ölümle sonuçlanır.

   PATOGENEZ-PATOLOJİ

   Scrapie’nin  patogensis’i üzerine çok az bilgi vardır.İnokülasyonu takiben etken ilk olarak tonsiller ve mezenteriyal lenf nodüllerinde görülür. Üç ay sonrada beyinin medulla’sında tespit edilir. Bu arada neuronlarda vakouller şekillenir.Buna myeloid plakların oluşumu ve astrositik proliferasyon eşlik eder. Patolojik lezyonlar yalnızca merkezi sinir sisteminde görülür. Histopatolojik muayenelrde m.oblongata, m.spinalis, pons, ortabeyin, cerebellar pedunkuli neuronlarında dejenerasyon ve vakuoller görülür.

   TEŞHİS

   Scrapie ve diğer nakledilebilir encephalopathylerde,tespit edilebilir bir immuncevap olmadığından, serolojik test uygulaması yapılamamaktadır. Teşhis kaşıntı, hypereksitabilite, motorik inkoordinasyon vb. klinik bulgular ve histopatolojik mueyenelere göre yapılır. Etken klinik belirti gösteren koyunların dalak tonsil ve merkezi sinir sistemi dokularında , immunoperoksidaz boyamalar western blot tekniği ile tespit edilebilmektedir.

    AYIRICI TEŞHİS

Hastalık diğer  merkezi sinir sistemi hastalıklarından ayırt edilmelidir.

Louping İll, Aujesky, Encephalic listeriosis, Kuduz, gebelik toksemisi ve Uyuz’dan ayırt edilmelidir. Kesin teşhis için histopatolojik muayeneler gereklidir.Ayrıca fareler deneme inokülasyonu da yapılabilir.

   KORUNMA

   Scrapie’nin ortadan kaldırılması, inkübasyon süresinin uzunluğu, invitro teşhiş imkanının tam olmaması ve nakledilme mekanizmasının henüz tam olarak açıklanamamış olması nedenleri ile güçdür. Kontrol ancak kesim yoluyla sağlanabilir.Hastalığın enzootik olmadığı sürü ve alanlarda hastalarla temas eden hayvanlar imha edilmelidir.

Ağıllar %2 ‘lik NaOH solusyonu ile dezenfekte edilmeli ve temizlenmelidir.

© Bu Bilgiler İzin Alınmadan Kaynak Gösterilerek Kullanılabilir.